Layer 1 vs Layer 2 năm 2026: Cuộc đua mở rộng blockchain — Ethereum, Solana, Monad, Aptos ai thắng?
Khi Ethereum gồng mình xử lý hàng triệu giao dịch mỗi ngày với phí gas biến động, khi Solana chứng minh mình không phải một cơn sốt nhất thời, khi Monad và Aptos đua nhau công bố con số TPS nghìn lần nhanh hơn — câu hỏi đặt ra không còn là “blockchain có thể mở rộng không”, mà là “ai mở rộng nhanh hơn và bền vững hơn?”
Năm 2026, cuộc đua scaling giữa các Layer 1 (L1) và Layer 2 (L2) đã bước vào giai đoạn thực chất, không còn là những lời hứa trên whitepaper.
Bức tranh toàn cảnh: L1 — cuộc đua ngay từ nền tảng
Ethereum vẫn là vua của TVL (Total Value Locked) với khoảng 60-80 tỷ USD tính đến giữa năm 2026, dẫn đầu cả về giá trị tài sản được khóa lẫn số lượng developer [1]. Điểm yếu chí mạng của Ethereum là tốc độ: chỉ xử lý được khoảng 15-30 giao dịch mỗi giây (TPS), với thời gian finality — tức thời điểm giao dịch được coi là không thể đảo ngược — kéo dài 12-15 phút. EIP-4844 (proto-danksharding), được kích hoạt năm 2024, đã giảm đáng kể chi phí data availability cho các L2, nhưng nút thắt cổ chai của L1 vẫn là tốc độ.
Solana đang là đối thủ đáng gờm nhất. Với 3.000-5.000 TPS thực tế và finality dưới 1 giây, Solana giải quyết được bài toán mà Ethereum L1 không làm được [2]. TVL của Solana dao động quanh 15-20 tỷ USD — khiêm tốn hơn Ethereum nhưng đủ để duy trì một hệ sinh thái DeFi và NFT sôi động với các ứng dụng như Jupiter (DEX aggregator), Raydium (AMM), và Marinade (liquid staking). Điểm đáng chú ý: Firedancer — client validator mới được viết bằng C thay vì Rust — dự kiến ra mắt trong năm 2026, có thể đẩy TPS lên mức 10.000+ nếu không gặp vấn đề về stability.
Monad là cái tên được nhắc đến nhiều nhất trong giới developer năm 2025-2026 [3]. Dự án huy động được khoảng 200 triệu USD vốn và tuyên bố đạt 100.000 TPS trên testnet. Nếu con số này được xác nhận trên mainnet, Monad sẽ vượt xa mọi đối thủ hiện tại. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Monad vẫn chưa ra mainnet — các benchmark hiện tại đến từ môi trường thử nghiệm, chưa phải mạng chính thức. Dự kiến mainnet trong Q1-Q2 2026 vẫn là kế hoạch, chưa phải sự thật.
Aptos và Sui — hai blockchain sử dụng ngôn ngữ lập trình Move — đang xây dựng thế hệ L1 mới từ đầu. Aptos đạt khoảng 1.500-3.000 TPS với finality 1 giây, và đã có hơn 350 ứng dụng phi tập trung trong hệ sinh thái [4]. TVL của Aptos hiện vào khoảng 1-2 tỷ USD. Sui, với kiến trúc parallel execution tương tự, cũng dao động quanh 1.500-3.000 TPS và khoảng 1 tỷ USD TVL. Cả hai đều đang cố gắng thu hút developer bằng cách hỗ trợ Move — ngôn ngữ được thiết kế riêng cho smart contract, an toàn hơn Solidity trong nhiều trường hợp.
L2 — lớp phủ thông minh trên vai khổng lồ Ethereum
Trong khi L1 đua nhau về tốc độ gốc, Layer 2 trên Ethereum đang giải quyết bài toán scaling theo cách khác: không thay đổi L1 mà xây lớp phía trên để xử lý giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn.
Arbitrum tiếp tục dẫn đầu L2 với TVL khoảng 15 tỷ USD [5]. Công nghệ Optimistic Rollup cho phép Arbitrum xử lý 4.500-7.000 TPS — gấp hàng trăm lần Ethereum L1 — với phí gas chỉ bằng 1/10 đến 1/50 so với L1. Điểm mạnh của Arbitrum là ecosystem trưởng thành: hầu hết các DeFi protocol lớn đã deploy trên đây, từ Uniswap, Aave đến Curve.
Base, sản phẩm L2 của Coinbase, tăng trưởng ấn tượng với TVL đạt khoảng 10 tỷ USD [5]. Base sử dụng OP Stack — cùng stack công nghệ với Optimism — nhưng lợi thế nằm ở brand Coinbase và khả năng tích hợp với hệ sinh thái traditional finance. Nhiều ứng dụng consumer-focused đã chọn Base làm destination đầu tiên.
Optimism và zkSync Era đang theo đuổi hai con đường khác nhau: Optimism tiếp tục phát triển Optimistic Rollup với chi phí thấp, trong khi zkSync Era chọn ZK Rollup — công nghệ sử dụng zero-knowledge proofs để xác minh giao dịch off-chain, cho phép rút tiền về L1 nhanh hơn và không cần chờ dispute period. zkSync có phí cao hơn Optimistic Rollup nhưng bảo mật và finality tốt hơn.
So sánh trực diện: con số không nói dối
Về TPS thuần túy, Monad testnet dẫn đầu với 100.000 TPS [UNVERIFIED], tiếp theo là Solana với 3.000-5.000 TPS thực tế [2]. Các L2 như Arbitrum và Base dao động 2.000-7.000 TPS tùy điều kiện mạng [5]. Ethereum L1 vẫn là nút thắt với 15-30 TPS, dù đây là con số TPS thực tế, không phải theoretical.
Về finality — yếu tố quan trọng với các ứng dụng tài chính — Solana và các Move-based chain (Aptos, Sui) dẫn đầu với finality dưới 1 giây. L2 trên Ethereum có finality phụ thuộc vào L1: Optimistic Rollup cần 7 ngày để rút tiền về L1, trong khi ZK Rollup chỉ cần vài phút.
Về phí gas, L2 đã giải quyết được phần lớn vấn đề. Phí trên Arbitrum, Base, Optimism thường dưới 0,1 USD mỗi giao dịch — so với 5-50 USD trên Ethereum L1 khi network congestion. Solana duy trì phí dưới 0,01 USD nhờ fee burning mechanism.
Về TVL — thước đo thanh khoản và sự tin tưởng — Ethereum và L2 của nó chiếm ưu thế tuyệt đối với tổng TVL hệ sinh thái vượt 100 tỷ USD khi gộp L1 và tất cả L2. Solana và các L1 mới chiếm thị phần nhỏ nhưng ổn định.
Developer và ecosystem: thước đo tương lai
TPS và phí gas là những con số trên bảng, nhưng developer activity mới là chỉ báo xu hướng dài hạn. Ethereum vẫn có lượng developer đông đảo nhất với hàng nghìn team building trên L1 và L2. Solana đã có một hệ sinh thái developer Rust/Anchor đáng kể. Aptos thu hút developer từ Diem/Meta alumni. Monad — nếu mainnet đúng timeline — sẽ là điểm đến của những developer muốn thử nghiệm EVM-compatible chain với TPS cao.
Kết luận: không có người thắng cuộc duy nhất
Cuộc đua scaling blockchain năm 2026 cho thấy một thị trường đa链, không có người chiến thắng tuyệt đối.
Ethereum vẫn là lựa chọn hàng đầu cho các ứng dụng DeFi và institutional finance nhờ tính phi tập trung và bảo mật. L2 trên Ethereum — đặc biệt Arbitrum và Base — đang mở rộng khả năng tiếp cận với phí thấp. Solana phù hợp với ứng dụng cần tốc độ cao và chi phí thấp, từ payment đến consumer apps. Monad là cái tên đáng chờ đợi nhất nhưng cần chứng minh trên mainnet trước khi đưa ra kết luận. Aptos và Sui đang xây dựng niche riêng với Move language và parallel execution.
Với developer và nhà đầu tư tech-savvy, câu hỏi không phải “chain nào thắng” mà là “ứng dụng nào, use case nào phù hợp với chain nào” — và quan trọng hơn, hệ sinh thái multi-chain đang trở thành thực tế, không còn là dự đoán.
—
Nguồn tham khảo:
[1] Ethereum Foundation — https://ethereum.org
[2] Solana Foundation — https://solana.com
[3] Messari, “State of Blockchain Scaling 2026” — https://messari.io
[4] DeFiLlama TVL Dashboard — https://defillama.com
[5] The Block Research, “L2 Metrics Report Q2 2026” — https://theblock.co
[6] CoinDesk, “Layer 1 and Layer 2 Comparison 2026” — https://coindesk.com
