Hệ sinh thái blockchain đến cuối năm 2026 đang ở một ngưỡng bản lề rõ rệt: tổng giá trị được bảo đảm (TVS) của 5 Layer 2 hàng đầu trên Ethereum đạt 29,98 tỷ USD tính đến ngày 19/10/2026, trong khi Việt Nam chính thức có khung pháp lý cho tài sản mã hóa từ ngày 01/01/2026. Bài viết tổng hợp số liệu L1 (Ethereum, Solana), L2 (Base, Arbitrum, OP, Mantle, Lighter) và các văn bản pháp lý then chốt mà nhà đầu tư Việt cần nắm.
📌 Số liệu chính: 73 rollups đang hoạt động trên L2BEAT [theo L2BEAT, ngày 19/10/2026]; Ethereum mainnet TPS tăng từ 13,67 (Q1/2024) lên 25,78 (Q1/2026) [theo arXiv 2606.22206v1, 2026]; Việt Nam xếp thứ 4 toàn cầu về mức độ chấp nhận crypto năm 2025 [theo Chainalysis, 2025].
Ethereum Mainnet 2026: TPS Tăng Gần Gấp Đôi, Gas Ở Mức Thấp Kỷ Lục
Tốc độ giao dịch trung bình ngày (daily average TPS) trên Ethereum mainnet đã có bước nhảy đáng kể trong vòng hai năm: từ 13,67 TPS trong quý 1/2024 lên 25,78 TPS trong quý 1/2026, theo nghiên cứu công bố trên arXiv và MDPI bởi Ambrosia (2026) [theo arXiv 2606.22206v1, 2026]. Mức tăng này phản ánh hiệu quả từ EIP-4844 (proto-danksharding, ra mắt tháng 3/2024) cùng các tối ưu hóa client trong giai đoạn 2024–2026.
Đi cùng với tốc độ, giá gas cũng giảm xuống vùng thấp kỷ lục. Theo Etherscan Gas Tracker, gas price trung bình ngày 18/10/2026 chỉ đạt 0,042 gwei — thấp hơn rất nhiều so với mức đỉnh 220+ gwei giai đoạn 2020–2021 [theo Etherscan, 18/10/2026]. Ở mức gas này, một giao dịch chuyển ETH đơn giản trên L1 ước tính chỉ tốn khoảng 0,10–0,20 USD [theo Spydra.app, 05/2026]. Phí trung bình một năm qua theo chỉ số EATFND của YCharts đạt 0,2421 ETH, giảm khoảng 37,8% so với con số 0,389 ETH của cùng kỳ năm trước [theo YCharts, 2026].
Lộ trình nâng cấp tiếp theo của Ethereum là Fusaka (Fulu-Osaka), dự kiến triển khai trong năm 2026, giới thiệu cơ chế PeerDAS (Peer Data Availability Sampling) — cho phép các node lấy mẫu dữ liệu blob phân tán thay vì tải toàn bộ, từ đó nâng cao đáng kể hiệu quả xử lý dữ liệu cho các rollup Layer 2 [theo ethereum.org/roadmap/fusaka, 2026]. Tác động lên L2 sẽ là giảm chi phí đăng blob và tăng thông lượng giao dịch tổng thể trên toàn hệ sinh thái Ethereum.
Solana 2026: Thông Lượng Dẫn Đầu, Phí Gần Như Bằng 0
Solana tiếp tục là lựa chọn throughput cao trong nhóm Layer 1 công khai. Số liệu từ Solana Compass cho thấy TPS duy trì ổn định quanh 1.000–4.000, với mức live khoảng 1.468 TPS trong giai đoạn 2026 [theo Solana Compass, 2026]. Chainspect ghi nhận live TPS 1 giờ là 1.458 tx/s và TPS đỉnh trong 100 block gần nhất là 11.015 [theo Chainspect, 2026]. Nghiên cứu của Ambrosia (2026) trên arXiv cho biết TPS trung bình Q1/2026 của Solana đạt 1.303 [theo arXiv 2606.22206v1, 2026].
Về chi phí, Solana có lợi thế rõ rệt: phí trung bình chỉ khoảng 0,005308735 SOL mỗi giao dịch, tương đương khoảng 0,005 USD [theo Solana Compass, 2026]. Thời gian finality (xác nhận cuối) trung bình là 12,8 giây [theo Chainspect, 2026], trong khi Ethereum L1 cần khoảng 12–15 phút để đạt finality chuẩn. Tổng số giao dịch lifetime của Solana đã vượt 132 tỷ [theo Chainspect, 2026], và TPS lý thuyết tối đa có thể đạt tới 65.000 [theo solcard.cc, 2026].
| Chỉ số | Ethereum Mainnet | Solana |
|---|---|---|
| TPS trung bình Q1/2026 | 25,78 | 1.303 |
| TPS live (Q4/2026) | ~25 | ~1.458 |
| Phí 1 giao dịch | 0,10–0,20 USD (L1) | ~0,005 USD |
| Finality | 12–15 phút | 12,8 giây |
| Đỉnh TPS lý thuyết | ~100+ (sau Fusaka) | 65.000 |
Nguồn: arXiv 2606.22206v1, Etherscan, Solana Compass, Chainspect, solcard.cc (2026).
Hệ Sinh Thái Layer 2: 73 Rollups, Top 2 Chiếm 77%
L2BEAT hiện theo dõi 73 rollups đang hoạt động trên Ethereum [theo L2BEAT, ngày 19/10/2026]. Theo dữ liệu tổng hợp của rzlt.io dựa trên L2BEAT, 2 chain hàng đầu (Base và Arbitrum) chiếm khoảng 77% tổng TVS của toàn bộ hệ sinh thái L2 [theo rzlt.io, 2026], cho thấy mức độ hợp nhất (consolidation) đang diễn ra mạnh mẽ.
Tổng TVS của 5 Layer 2 hàng đầu tính đến ngày 19/10/2026:
| # | Chain | TVS (USD) | Tăng 7 ngày | Loại |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Base | 15,27 tỷ | +4,26% | Optimistic |
| 2 | Arbitrum One | 10,39 tỷ | +7,03% | Optimistic |
| 3 | OP Mainnet | 1,94 tỷ | +5,38% | Optimistic |
| 4 | Mantle | 1,30 tỷ | +4,93% | Optimistic |
| 5 | Lighter | 1,08 tỷ | +11,8% | ZK/Other |
| Tổng | 29,98 tỷ | |||
Nguồn: L2BEAT tvs page, snapshot ngày 19/10/2026.
Về chi phí, các giao dịch swap trên L2 (Base, Arbitrum) hiện chỉ tốn khoảng 0,10–0,50 USD sau khi blob 2024 được áp dụng [theo solcard.cc, 2026], và phí trung bình một giao dịch L2 dao động 0,005–0,20 USD tùy tải mạng [theo 0xprocessing.com, 2026]. Tuy nhiên, việc chuyển tài sản từ L1 vào L2 thông qua canonical bridge (cầu nối chính thức) của optimistic rollup vẫn tốn 4–18 USD phí gas cộng thời gian chờ khoảng 7 ngày do cơ chế challenge period [theo eco.com, 2026]. Các cầu nối bên thứ ba như Across hoặc Hyperlane có tốc độ nhanh hơn nhiều nhưng đi kèm rủi ro riêng.
Lưu ý rằng TVS toàn hệ L2 đã từng vượt mức 48 tỷ USD trong đầu năm 2026 trước khi giảm mạnh về mức thấp hơn 5 tỷ USD trong giai đoạn giữa năm — mức giảm hơn 43 tỷ USD [theo cryptobriefing, 2026]. Có giai đoạn TVL L2 giảm 10,9% chỉ trong một đợt áp lực thị trường [theo yellow.com, 2026]. L2BEAT cũng ghi nhận TVS tăng +29,0% trong 12 tháng qua tính đến 19/10/2026 [theo L2BEAT, ngày 19/10/2026], cho thấy xu hướng phục hồi sau cú sốc.
Khung Pháp Lý Việt Nam 2026: Tài Sản Số Được Công Nhận, Crypto Không Là Phương Tiện Thanh Toán
Ngày 14/06/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025, có hiệu lực từ 01/01/2026 [theo WFW, 2025; thuvienphapluat.vn, 2025]. Đây là lần đầu tiên Việt Nam công nhận tài sản số (digital asset) là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự, trong đó tài sản mã hóa (crypto asset) là phân loại con. Tuy nhiên, luật không công nhận crypto là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam — đồng VND vẫn giữ vai trò độc quyền [theo WFW, 2025].
Bổ sung cho luật này, ngày 09/09/2025 Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về khung thí điểm 5 năm (2025–2030) cho phát hành, giao dịch và giám sát tài sản mã hóa [theo WFW, 2025; Viet An Law, 2026]. Các điểm chính:
- Chỉ doanh nghiệp thành lập tại Việt Nam mới được phép phát hành crypto.
- Tối đa 5 VASP (nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo) được cấp phép trong giai đoạn thí điểm đầu.
- Cả nhà đầu tư trong và ngoài nước đều có thể mở tài khoản tại VASP Việt Nam được cấp phép.
- Mỗi giao dịch crypto là nghĩa vụ thuế độc lập, không bù trừ lỗ/lãi giữa các giao dịch [theo Viet An Law, 2026; Baker McKenzie, 05/2026].
Hệ thống văn bản hướng dẫn đã được ban hành khá đầy đủ trong năm 2026:
| Văn bản | Ngày | Nội dung |
|---|---|---|
| Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 | 14/06/2025 (QH thông qua) | Công nhận tài sản số |
| (Hiệu lực) | 01/01/2026 | Crypto không là phương tiện thanh toán |
| Nghị quyết 05/2025/NQ-CP | 09/09/2025 | Khung thí điểm 5 năm (2025–2030) |
| Quyết định 96/QĐ-BTC | 20/01/2026 | Thủ tục hành chính thí điểm |
| Thông tư 32/2026/TT-BTC | 27/03/2026 | Chính sách thuế (VAT/CIT/PIT) |
| Thông tư 41/2026/TT-BTC | 06/04/2026 | Thủ tục kê khai, khấu trừ, nộp thuế |
Nguồn: WFW, Viet An Law, Baker McKenzie (2025–2026).
Việt Nam Trên Bản Đồ Crypto Toàn Cầu 2025
Theo Chainalysis Global Crypto Adoption Index 2025, Việt Nam xếp thứ 4 toàn cầu về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa, chỉ sau Ấn Độ, Hoa Kỳ và Pakistan, và ngang hàng với Brazil ở nhóm dẫn đầu [theo Chainalysis, 2025]. Bộ Công an Việt Nam cũng dẫn lại số liệu này trong phân tích chính sách năm 2026 [theo bocongan.gov.vn, 2026]. Đây là kết quả đáng chú ý khi xét đến việc đến thời điểm 19/10/2026, Việt Nam vẫn chưa có khung thuế và VASP hoàn chỉnh đi vào vận hành.
Việc Việt Nam có khung pháp lý chính thức từ 01/01/2026 — từ sớm so với nhiều nước trong khu vực — kỳ vọng sẽ là chất xúc tác cho giai đoạn 2026–2030, dù tác động thực tế phụ thuộc vào tốc độ cấp phép VASP và khung thuế được vận hành trơn tru.
Ronin Network — Dự Án Blockchain Gốc Việt Chuyển Đổi Thành Ethereum L2
Ronin Network là sản phẩm blockchain của Sky Mavis, studio Việt Nam đứng sau tựa game Axie Infinity. Năm 2022, Ronin từng là tâm điểm của vụ hack nghiêm trọng nhất lịch sử crypto đến thời điểm đó: 173.600 ETH và 25,5 triệu USD bị đánh cắp, tổng trị giá gần 615 triệu USD [theo Reuters, 30/03/2022].
Đến năm 2026, Ronin đang thực hiện chiến lược Homecoming — chuyển đổi từ sidechain gaming-centric ban đầu thành một Ethereum Layer 2 đầy đủ. Hardfork cuối cùng trong lộ trình này dự kiến hoàn thành trong Q1–Q2/2026 [theo blog.roninchain.com, 2026]. Cơ chế mới Proof-of-Distribution được giới thiệu nhằm thưởng cho các builder dài hạn, với tầm nhìn trở thành “gamification engine of Ethereum” [theo blog.roninchain.com, 2026]. Token RONIN đã được Binance list từ ngày 14/03/2025 [theo RootData, 2025].
Ngoài Ronin, hệ sinh thái blockchain Việt còn có các tên tuổi như Kyber Network (DEX aggregator) và TomoChain (chuỗi gốc Việt), dù hoạt động đã giảm nhiều so với giai đoạn đỉnh 2021.
Kết Luận
Năm 2026 là năm bản lề cho hệ sinh thái blockchain khi ba dòng chảy lớn gặp nhau. Thứ nhất, Ethereum L1 đã tăng gần gấp đôi TPS, gas chạm vùng thấp kỷ lục, và lộ trình Fusaka/PeerDAS sắp tới hứa hẹn thêm cải thiện. Thứ hai, hệ L2 đã hợp nhất rõ rệt — top 2 chain (Base, Arbitrum) chiếm 77% TVS, với tổng 5 chain đầu đạt 29,98 tỷ USD, trong khi phí giao dịch trên L2 đã giảm về mức 0,005–0,20 USD. Thứ ba, Việt Nam chính thức có khung pháp lý cho tài sản mã hóa từ 01/01/2026, xếp thứ 4 toàn cầu về mức độ chấp nhận crypto, với hệ thống 6 văn bản hướng dẫn đã ban hành từ luật đến thông tư thuế.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đến ngày 19/10/2026, chưa có VASP nào được cấp phép chính thức tại Việt Nam, và giai đoạn thí điểm mới ở tháng đầu tiên. Nhà đầu tư cá nhân Việt cần theo dõi sát danh sách VASP được cấp phép, cơ chế thuế VAT/CIT/PIT theo Thông tư 32/2026, và quyết định cấp phép từ Bộ Tài chính trước khi tham gia thị trường. Mọi giao dịch trên sàn nước ngoài trong giai đoạn hiện tại đều không nằm trong cơ chế khấu trừ thuế tại nguồn và phát sinh nghĩa vụ kê khai thuế độc lập theo quy định.
Nguồn tham khảo:
- L2BEAT — Total Value Secured Dashboard — L2BEAT, ngày 19/10/2026
- Etherscan Gas Tracker — Etherscan, ngày 18/10/2026
- Ethereum.org — Fusaka (Fulu-Osaka) Network Upgrade — Ethereum Foundation, 2026
- Ambrosia — Transaction Costs and Speed in the Ethereum Ecosystem — arXiv preprint, 2026
- Solana Compass — Performance Statistics — Solana Compass, 2026
- Chainspect — Solana metrics — Chainspect, 2026
- Chainalysis — 2025 Global Crypto Adoption Index — Chainalysis, 2025
- WFW — Landmark Legislation Regulates Digital Assets in Vietnam — Watson Farley & Williams, 2025
- Viet An Law — Guide to declaring tax on crypto assets under Resolution 05/2025/NQ-CP — Viet An Law, 2026
- Baker McKenzie — Vietnam Launches Pilot Tax Framework for Crypto Asset Transactions — Baker McKenzie, 05/2026
- Bộ Công an — Tài sản mã hóa trong khuôn khổ pháp luật mới — Bộ Công an Việt Nam, 2026
- thuvienphapluat.vn — Từ 01/01/2026, người dân được phép dùng tài sản ảo đi đầu tư — Thư viện Pháp luật, 2025
- Roninchain Blog — Ronin’s Homecoming to Ethereum — Sky Mavis / Ronin, 2026
- Reuters — Explainer: Ronin’s $615 million crypto heist — Reuters, 30/03/2022
- eco.com — Best Ethereum L2s in 2026 — eco.com, 2026
- solcard.cc — Solana vs Ethereum Statistics 2026 — solcard.cc, 2026
- Cryptobriefing — Total value locked in Ethereum Layer 2 networks falls to $5B — Cryptobriefing, 2026
SEO Metadata:
- Title: Blockchain Layer 1 & Layer 2 Cuối 2026: Cập Nhật Hệ Sinh Thái
- Meta description: Blockchain 2026: Ethereum TPS tăng gấp đôi 2024–2026, top 5 Layer 2 TVS đạt 29,98 tỷ USD, Việt Nam có khung pháp lý crypto từ 01/01/2026.
- Slug: blockchain-layer-1-layer-2-2026-viet-nam
- Focus keyword: blockchain layer 1 layer 2 2026
- Tags: blockchain 2026, layer 2 ethereum, ethereum mainnet, tài sản mã hóa việt nam, nghị quyết 05/2025/NQ-CP, Ronin Network Sky Mavis
